Gebruiksfuncties

Er wonen ongeveer 58 miljoen mensen in het stroomgebied. Mensen gebruiken de rivier voor van alles en nog wat. Van alle Europese rivieren wordt de Rijn het meest gebruikt. Op heel veel verschillende manieren. We zeggen dan dat de Rijn veel ‘gebruiksfuncties’ heeft. 

Die gebruiksfuncties gaan niet altijd even goed samen. Gebruik je de rivier om grote binnenvaartschepen over te laten varen, dan kun je er maar beter niet gaan zwemmen. Wanneer mensen de rivier gebruiken, heeft dat ook bijna altijd gevolgen voor de kwaliteit van het water.

Lees meer over de gevolgen van de gebruiksfuncties op de kwaliteit van het water.

Scheepvaart

We gebruiken rivieren om over te varen. De Rijn is de belangrijkste waterweg van Europa. Er worden heel veel goederen vervoerd over de Rijn. Lang geleden was transport over het water de belangrijkste manier van transport. Daarom liggen de meeste grote steden aan rivieren en aan zee. Tegenwoordig gebruiken we natuurlijk ook vrachtwagens, treinen en vliegtuigen, maar de scheepvaart over rivieren (binnenvaart) is nog steeds erg belangrijk. 

Containerschip (Foto: D. Putscher)
Containerschip
Foto: D. Putscher

Industrie

Het Rijngebied is een handige plek voor fabrieken. Via de rivier kunnen de bedrijven gemakkelijk en snel grondstoffen laten aanvoeren en producten afvoeren.

Het begon met textielindustrie (kleding en stoffen). Al snel kwamen daar verfbedrijven bij. Die leverden verf aan de textielfabrieken. Tegenwoordig staan er allerlei chemische bedrijven langs de Rijn. Die maken niet alleen verf, maar allerlei chemische producten, zoals medicijnen en plastic. Ook de auto-, staal- en metaal- en papierindustrie is volop in het Rijngebied te vinden.

De rivier is niet alleen handig voor transport. Fabrieken gebruiken de Rijn ook voor koelwater, om machines te koelen. Afvalwater wordt op de rivier geloosd. Daar zijn natuurlijk wel strenge regels voor!

Petrochemische haven, Godorf (DE) (Foto: D. Putscher)
Petrochemische haven, Godorf (DE)
Foto: D. Putscher

Landbouw

Ongeveer de helft van het stroomgebied van de Rijn wordt gebruikt voor landbouw. Er wordt van alles verbouwd. Van maïs tot druiven en van groenten tot suikerbieten. Er zijn natuurlijk ook veehouderijen, bijvoorbeeld met koeien, schapen of varkens.

De velden, weilanden en wijngaarden hebben water nodig en voeren water af. Via het grondwater en slootjes komt het gebruikte water uiteindelijk in de Rijn terecht.

Afvalwater

De industrie en landbouw lozen afvalwater in de Rijn. Ook de mensen die in het gebied wonen zorgen voor afvalwater. Het afvalwater wordt gefilterd en gezuiverd, zodat het behoorlijk schoon de Rijn in gaat. Het is nooit helemaal perfect schoon. Al het afvalwater en zelfs het regenwater dat stoffen uit de grond naar de Rijn spoelt, kan dus schadelijk zijn voor de Rijn. 

Zuivering (Foto: BMUB)
Zuivering
Foto: BMUB

Recreatie

In het hele Rijngebied zijn ongeveer 900 plekken om te zwemmen. De Rijn wordt veel gebruikt voor recreatie. Oftewel, dingen die je doet in je vrije tijd. Mensen gaan naar de Rijn om te genieten van de natuur, te kijken naar schepen of om te sporten. Je kunt wandelen, fietsen, of skaten langs de Rijn. Daar zijn heel veel paden voor aangelegd. Anderen gaan naar de Rijn of een zijrivier om te duiken, zeilen, roeien of vissen.

Waterpret aan de Rijn (Foto: D. Putscher)
Waterpret aan de Rijn
Foto: D. Putscher

Energie

Een rivier stroomt. De Rijn natuurlijk ook. De stroming kun je gebruiken om energie op te wekken. Met turbines wordt de kracht van het water omgezet in energie. Dat noemen we waterkracht.
Een turbine is een staaf met bladen die gaat bewegen doordat het water erlangs stroomt. Wanneer je de stroming gebruikt, heeft de natuur daar niet zo veel last van.

Maar veel waterkrachtcentrales werken anders. Door stuwmeren aan te leggen, wordt het water vastgehouden en langs de turbines gestuurd. Daar heeft de natuur wel last van. Vissen kunnen er bijvoorbeeld niet zo maar langs. De landen in het stroomgebied maken daarom afspraken om de last voor de natuur iets te verminderen. Er worden bijvoorbeeld vispassages gebouwd waar de vissen doorheen kunnen zwemmen om de stuw te passeren.

Stuwdam Iffezheim (DE) met vispassage (Foto: BfG)
Stuwdam Iffezheim (DE) met vispassage
Foto: BfG

Drinkwater

Zonder water kunnen we niet leven. Drinkwater is erg belangrijk voor mensen. Ongeveer 20 miljoen mensen in het Rijngebied drinken gezuiverd Rijnwater.

Drinkwater (Foto: BMUB)
Drinkwater
Foto: BMUB

Natuur

In en rond de Rijn is veel natuur. Planten en dieren leven van de Rijn. Doordat de mensen de Rijn voor allerlei dingen gebruiken, kan de natuur in gevaar komen. Daarom vinden we het belangrijk om de natuur te beschermen en te helpen. Zo zijn er vogelbeschermingsgebieden en gebieden waar vissen en schelpdieren extra beschermd worden.

Natuur (Watergentiaan) (Foto: D. Putscher)
Natuur (Watergentiaan)
Foto: D. Putscher
Natuur (Ringslang) (Foto: U. Haufe)
Natuur (Ringslang)
Foto: U. Haufe

Dat doen we voor de natuur, maar ook een beetje voor onszelf. Een schone en natuurlijke Rijn is goed voor ons drinkwater en goed voor vissen en schelpdieren, die we vangen en opeten.

Lees meer over in het thema natuur.